Het VBO vroeg 25 sleutelfiguren uit ondernemend en politiek België naar de impact van 25 scharniermomenten op onze economische evolutie. Herman Van Rompuy (voormalig Voorzitter Europese Raad) zoomt in op de brexitaffaire.


Items
Video Embed
Type
As List
Tekst

Voor lange tijd zal niemand nog aanstalten maken om de EU te verlaten. Dat is het enige winstpunt van de hele brexitaffaire, zegt Herman Van Rompuy. Hij was van december 2009 tot december 2014 de eerste president van de Europese Raad. Het Britse brexitreferendum kwam op 23 juni 2016, lang na zijn presidentschap. Maar Herman Van Rompuy blijft een uitstekende Europese waarnemer. Hij schetst eerst het ruimere tijdskader. 

De EU leefde altijd al met hoogtes en laagtes. Het Grondwettelijk Verdrag van de EU dat Jean-Luc Dehaene mee voorbereidde, was klaar in 2004. Het werd plots gekelderd door referenda in Nederland en Frankrijk, maar werd dan toch gered onder de naam Miniverdrag. Dat zou later het Verdrag van Lissabon worden, dat onder meer voorzag in de aanstelling van een president van de Europese Raad. Ik mocht als eerste die functie opnemen.

De euforie die daarmee gepaard ging, was na dramatische berichten over Griekenland snel voorbij. Het land kon geen beroep meer doen op de financiële markten. Ik zat meteen een Europese Raad voor die de EU-lijn vastlegde: de Grieken moesten hun huishouden op orde stellen en indien nodig en gevraagd, zouden de andere landen te hulp schieten. Het was de eerste keer dat er sprake was over de mogelijke uittreding van een land uit de EU. De crisis werd breder: ook Ierland, Portugal, Italië, Spanje en Cyprus kwamen in moeilijkheden. Het leek alsof we ons bewogen tussen wankelende dominostenen.

Tekst

Geen rust

De Griekse crisis raakte ingeperkt, maar nog kreeg mijn opvolger Donald Tusk geen rust. Hij kreeg in 2015 de tweede Griekse crisis te verwerken, meteen gevolgd door de vluchtelingencrisis: enkele landen volgden de EU-afspraken niet. Opnieuw was de vraag: moesten zij de EU verlaten? Het akkoord met Turkije in maart 2016 deed de stroom vluchtelingen uit de oorlogszone opdrogen. Die crisis leek voorbij. Trad er dan eindelijk rust in? Toch niet. De conservatieve Britse premier David Cameron die in 2015 de parlementsverkiezingen won, wou doorgaan op zijn elan en met een referendum komaf maken met het punt dat zijn partij en zijn land al decennia verdeelde: ‘in or out’, in de EU blijven of eruit gaan, ‘remain or leave’. Iedereen ging ervan uit dat de rede wel zou zegevieren. Zelfs de brexiteers zelf hadden weinig hoop. Maar op 23 juni 2016 koos 51,89% van de Britse kiezers voor ‘leave’. Iedereen stond paf. Niemand wist hoe het verder moest. De 27 vormden van meet af aan een blok. De Britten hoopten op het tegendeel: de brexit zou het begin van de ontbinding van de EU zijn. 

De Europese Commissie stelde drie punten centraal: de rechten van de EU-burgers waaronder 800.000 Polen in de UK, het akkoord van de crediteurlanden over de nog te betalen 45 miljard euro, en het Ierse probleem dat ernstig diende genomen te worden. Vooral het laatste hadden de Britten onderschat, het is ook hun kruis geworden. Ofwel leg je de grens EU/niet-EU tussen de Ierse republiek en Noord- Ierland, ofwel tussen het Ierse eiland en Groot-Brittannië. De Britse regering van Theresa May wilde geen scheiding tussen hen en Noord-Ierland. Ze koos voor de eenheid van de UK, maar zo blijft de hele UK in de douane-unie en dus ook in de ‘single market’.

Theresa May heeft met haar ‘Withdrawal Agreement’ die stap gezet. Dat was moedig. Ze oogstte kritiek langs beide kanten. De brexiteers argumenteerden dat ze opgesloten werden in een douane-unie onbeperkt in de tijd. ‘Brexit doesn’t mean brexit.’ Het ‘remain’-kamp redeneerde dat uittreden maar in de douane-unie blijven, de slechtste oplossing is. Het betekent niets meer te zeggen hebben in de EU, maar wel alle gevolgen ondergaan. Het was het begin van de lijdensweg van May in het parlement. Haar wachtte de grootste nederlaag die een conservatief leider ooit onderging: een verschil van 250 stemmen tussen ja en neen. Koppig probeerde ze opnieuw en opnieuw. Bij de tweede en derde stemming was het verschil minder groot maar ze bleef verliezen. Ze slaagde er evenmin in de EU te overtuigen om te heronderhandelen. De 27 wilden hun eenheid niet verliezen. May reed tot op de rand van de afgrond. Dan zullen ze wel plooien, dacht ze. Tevergeefs. May vroeg ten slotte uitstel, ook al betekende dat dat de Britten Europese verkiezingen moesten organiseren.

Items
Afbeelding
Brexit
Type
As List
Tekst

Nog negen procent

De conservatieve partij kon haar splitsing ontwijken, maar er blijft niets meer van over. In de Europese verkiezingen behaalde ze amper 9%. May moest aftreden. De nieuwe leider staat echter voor dezelfde problemen. Premier Johnson probeerde een nieuwe deal te sluiten met de EU door deze keer Noord-Ierland in de Europese douane-unie en in de ‘single market’ te houden. Dat lukte maar hij bleef worstelen met een vijandige meerderheid in het Lagerhuis. Het parlement had intussen een wet aangenomen die de premier dwong uitstel van de brexit te vragen aan de EU als er geen door het parlement goedgekeurd akkoord was. De EU kende uitstel toe tot eind januari 2019. Uiteindelijk stemde het parlement in met verkiezingen op 12 december.

Zelfs al komt er een akkoord over de ‘divorce’, dan nog is het niet gedaan. Dan moet de ‘future relationship’ onderhandeld worden, het handelsverdrag. Zo’n transitie vergt twee tot vier jaar tijd en al die tijd blijft de UK in de douane-unie en in de ‘single market’. Voor het bedrijfsleven is de aanslepende onzekerheid een groot probleem. Hebben de werkgeversorganisaties dan geen invloed uitgeoefend? De meerderheid van de ondernemingen zijn tegen de brexit, maar ze zijn even verdeeld als de rest van de natie. De helft van de Britten heeft nooit willen meedoen. Ze waren bij de EU met hun verstand maar niet met hun hart. De hele verwarde brexitgeschiedenis heeft één positief gevolg: het zal wellicht nog lang duren voor een land – niet de Polen, noch de Hongaren of Italianen – nog aanstalten maakt om de EU te verlaten.

0